Về làng Mái tìm tranh Đông Hồ

Nằm bên bờ sông Đuống, Đông Hồ là làng nghề truyền thống làm tranh dân gian. Làng Đông Hồ trước đây còn gọi là làng Mái, từ thế kỷ 16 đã có nghề làm tranh, buôn bán tranh tấp nập vào những dịp Tết. Những người lớn tuổi trong làng vẫn còn mang những kí ức đẹp về một thời hưng thịnh của nghề làm tranh dân gian: “Làng Mái có lịch có lề/ Có sông tắm mát, có nghề làm tranh”.

Nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế

Tranh làng Mái cũng có sự thăng trầm theo lịch sử, trước đây hưng thịnh nhà nhà làm tranh, rồi có một thời gian tranh Đông Hồ rơi vào quên lãng, nhưng các nghệ nhân vẫn tiếp tục gìn giữ nghề truyền thống cha ông để lại. Hiện nay, làng Đông Hồ chỉ còn hai nhà làm tranh, trong đó có một xưởng sản xuất tranh chuyên nghiệp. Nhiều hộ gia đình ở Đông Hồ đã chuyển sang nghề làm hàng mã như một bước chuyển biến sinh kế do nhu cầu của cuộc sống đã thay đổi. Dấu ấn hào hoa của tranh làng Mái vẫn còn in đậm trong văn thơ, trong hội hè, đình đám, trong kí ức được lưu truyền vào mỗi dịp Tết đến, xuân về.

Tranh Đông Hồ đậm đà chất dân tộc. Tranh được tạo nên từ các chất liệu rất tự nhiên, từ cây cỏ, sản vật của vùng Kinh Bắc. Chất liệu của tranh được làm từ vỏ cây dó, gọi là giấy dó, chủ yếu do vùng Yên Phong, Bắc Ninh cung cấp. Tiếp theo là công đoạn bồi điệp cho giấy dó. Gạo nếp thơm được giã nhuyễn, nấu lên thành hồ trộn với vỏ sò điệp cũng được giã nhuyễn, tạo ra một thứ hồ đặc sánh, sau đó nghệ nhân dùng chổi lá thông bồi điệp lên giấy dó, rồi đem phơi khô. Lúc này gọi là giấy điệp. Màu sắc của tranh, của từng chi tiết trong bức tranh cũng rất phức tạp. Màu đen lấy từ tro của lá tre, màu vàng từ màu cây hoa hòe, màu xanh là màu của lá chàm, màu đỏ của sỏi son… Các nghệ nhân tài ba có vẽ băng tay để tạo thành một bức tranh hoàn chỉnh, hoặc in khắc để tạo ra một tác phẩm hoàn hảo không kém và phóng to thành những bức tranh treo tường.

Cơ sở sản xuất tranh Đông Hồ của gia đình ông Nguyễn Đăng Chế là cơ sở duy nhất và lớn nhất về quy mô và mức độ chuyên nghiệp trong nghề làm tranh ở Đông Hồ. Tại đây, rất nhiều khách du lịch nước ngoài cũng như trong nước vào tham quan và mua tranh. Do sự thay đổi của thị hiếu thẩm mĩ và nhu cầu thưởng thức, tranh Đông Hồ cũng ít được ưa chuộng hơn trước. Vì thế, chất lượng của tranh Đông Hồ ngày càng được chú trọng hơn, đa dạng các thể loại và xuất hiện nhiều các tranh treo tường khổ lớn có khung tranh và mặt kính để bảo vệ tốt hơn, khai thác triệt để các đề tài dân gian quen thuộc như: đám cưới chuột, hứng dừa, đấu vật, hội hè… Bên cạnh đó là các bức tranh khổ nhỏ hoặc đóng thành quyển vở bằng giấy dó với nhiều kích cỡ khác nhau, có bìa là một bức tranh dân gian về dạy học. Ngoài ra còn có các bức điêu khắc dân gian được làm từ gỗ cây thị rất bền dùng để treo tường, để ở gian thờ tự hoặc phòng khách. Các sản phẩm này có thể được du khách mua để làm kỷ niệm tặng bạn bè, người thân sau mỗi chuyến đi du lịch rất hợp lý về giá cả.

Tranh Đông Hồ có nhiều thể loại, từ tranh lịch sử, tranh chúc tụng, tranh thờ tự cho đến tranh sinh hoạt. Mỗi một thể loại phản ánh mỗi chiều cạnh khác nhau của cuộc sống dân dã, trong đó ẩn giấu những tâm tư, tình cảm, tư duy và khát vọng của cư dân nông nghiệp.

Tranh Đông Hồ một thời vang bóng, một điểm đến hấp dẫn hôm nay cho những người muốn tìm về những nét xưa của làng tranh Đông Hồ tấp nập trên bến dưới thuyền. Làng tranh có mai một, nhưng nghề tranh vẫn còn, nét xưa vẫn chấm phá tạo nên khí xuân cổ truyền dân tộc.

Như nhiều nghệ nhân làng tranh tâm sự, trong tương lai tranh Đông Hồ sẽ còn được tiếp tục lưu truyền vì việc gìn giữ nó không chỉ là bảo tồn nghề truyền thống của gia đình mà đó còn là nghề cổ truyền của làng Mái, Đông Hồ xưa mà còn là cái độc đáo của Văn hóa Việt Nam.

Đông Pích

Theo Báo Du lịch